دکتر مریم نیک‌نژاد

دکتر مریم نیک‌نژاد، متولد ۱۳۶۱، دارای مدرک دکترا در رشته مدیریت فناوری اطلاعات و کارمند رسمی وزارت امور اقتصادی و دارایی است. او سال‌ها در مرکز فاوا این وزارتخانه در حوزه مدیریت پروژه و نظارت بر فعالیت پیمانکاران فعالیت کرده است. دکتر نیک‌نژاد با بیماری SMA آتروفی عضلانی نخاعی زندگی می‌کند و از دوران کودکی با ویلچر تردد داشته است.

مسیر تحصیلی و شغلی

• در کودکی و نوجوانی، با حمایت مادر و یکی از خواهرانش، بخشی از تحصیلات را در خانه و دوره دبیرستان را در مدرسه گذراند.

• از دانش‌آموزان ممتاز بود.

• در کنکور سال ۱۳۷۹ در رشته مهندسی کامپیوتر دانشگاه الزهرا پذیرفته شد.

• کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات را به‌صورت مجازی در دانشگاه شیراز و دکترا را در دانشگاه آزاد گذراند.

• از سال ۱۳۸۴ در وزارت امور اقتصادی و دارایی مشغول به کار است و تحصیلات کارشناسی ارشد و دکترا را هم‌زمان با کار ادامه داده است.

یک نکته مهم درباره نگاه او به اشتغال

یکی از انگیزه‌های مهم او در محیط کار، علاوه بر علاقه به شغلش، این بوده که در یک سازمان دولتی الگو و نمونه‌ای برای جلب اعتماد نسبت به توانمندی افراد دارای معلولیت باشد. او تأکید می‌کند که تلاش کرده در محیط کار حتی بیشتر از دیگر همکارانش تلاش کند.

کتاب‌ها و فعالیت‌های علمی

دکتر نیک‌نژاد چهار کتاب تألیف کرده است؛ سه کتاب در حوزه فناوری اطلاعات و کتاب چهارم با عنوان «بدانیم تا بتوانیم» درباره آموزش افراد دارای معلولیت و اطرافیان آنان است.

این کتاب سه محور اصلی دارد:

• مهارت‌ها و موضوعات مورد نیاز افراد دارای معلولیت برای زندگی بهتر؛ از جمله عزت‌نفس، اعتمادبه‌نفس و احساس ارزشمندی.

• آموزش خانواده، دوستان، معلمان، مدیران و همکاران درباره نحوه تعامل با افراد دارای معلولیت.

• آداب معاشرت و ارتباط افراد دارای معلولیت با دیگران، با توجه به تفاوت انواع معلولیت‌ها.

نکته جالب این است که او دو بخش نخست کتاب را بر اساس تجربه‌های شخصی خود و بخش سوم را با استفاده از منابع پژوهشی و بومی‌سازی آنها نوشته است. هدف خود را از این کار، آگاهی‌رسانی و فرهنگ‌سازی درباره معلولیت عنوان می‌کند.

نقش خانواده در موفقیت

خانواده در مسیر زندگی و تحصیل او نقش بسیار مهمی داشته است. پدر و مادرش اصرار داشتند در مدارس عادی تحصیل کند تا هم مهارت‌هایش افزایش پیدا کند و هم حضور افراد دارای معلولیت در جامعه به یک امر طبیعی تبدیل شود.

پدرش برای رفت‌وآمد او به مدرسه و دانشگاه بسیار همراه بوده و حتی در سال اول دبیرستان، او را برای عبور از پله‌ها جابه‌جا می‌کرد. خود او ادامه تحصیل تا مقطع دکترا را تا حد زیادی نتیجه تشویق پدر و مادرش می‌داند.

تجربه زیسته و نگاه اجتماعی

یکی از موضوعات مهم در روایت او، تجربه مواجهه با نگاه ترحم‌آمیز جامعه است. او می‌گوید در کودکی از برخوردهای ترحم‌آمیز مردم بسیار آزرده می‌شد، اما با گذشت زمان یاد گرفت به این نگاه‌ها و گفته‌ها توجه نکند.

او همچنین بر ضعف فرهنگ عمومی درباره حقوق و حضور اجتماعی افراد دارای معلولیت تأکید دارد و معتقد است رسانه و آموزش و پرورش نقش مهمی در تغییر این نگرش دارند.

نگاه انتقادی به بازنمایی معلولیت در رسانه

او دیدگاه صریحی درباره بازنمایی معلولیت در فیلم‌ها و سریال‌ها دارد.

او معتقد است گاهی در آثار نمایشی، ویلچرنشینی به‌عنوان نوعی مجازات یا نتیجه خطا و گناه شخصیت نمایش داده می‌شود و چنین تصویری می‌تواند نگرش نادرستی درباره معلولیت در جامعه ایجاد کند.

جمله کلیدی او:

یک فرد دارای معلولیت، نه یک فرشته و بنده خاص خدا و نه تقاص و عقوبت یک گناه نابخشودنی است.

فعالیت‌های اجتماعی و مناسب‌سازی

دکتر نیک‌نژاد دبیر کانون معلولان منطقه ۲ ناحیه ۶ بوده و در مقطعی، با ویلچر در محله‌های مختلف تردد می‌کرده و فضاهای شهری نیازمند مناسب‌سازی را شناسایی و به شهرداری اعلام می‌کرده است.

او نمونه‌ای از این پیگیری‌ها را ایجاد یک پل کوچک در مقابل منزل خود عنوان می‌کند که پس از سه سال پیگیری انجام شده است.

ایده «به توانیم»

او همچنین ایده راه‌اندازی وب‌سایتی برای تأمین و معرفی نیازهای افراد دارای معلولیت را مطرح کرده است؛ بستری که افراد بتوانند مهارت‌ها و تخصص خود را برای ورود به بازار کار معرفی کنند و محصولات و تولیدات مورد نیاز افراد دارای معلولیت نیز در آن عرضه شود. نام این سایت «behtavanim.com» است؛ طرحی که مؤسسه رعد از آن حمایت کرده و برای بهره‌برداری آماده شده بود.

فعالیت‌های فرهنگی و هنری

او در جشنواره ارغوان با ساخت مستندی از زندگی خود شرکت کرد؛ مستندی که در میان ۱۰ مستند برگزیده جشنواره قرار گرفت و لوح تقدیر دریافت کرد.

موضوع مستند، زندگی شخصی او و مشکلات و چالش‌های زندگی افراد دارای معلولیت در ایران و مقایسه آن با دیگر کشورها بوده است. او جشنواره‌هایی از این دست را فرصتی برای فرهنگ‌سازی عمومی می‌داند.

همچنین در جشنواره بین‌المللی پرواز به‌عنوان یکی از اعضای شورای سیاستگذاری حضور داشته و کارگاهی درباره نحوه رفتار و تعامل افراد دارای معلولیت با جامعه و با خودشان برگزار کرده است.